W 2025 roku rynek faktoringu znów w Polsce znów urósł. Obroty po 3 kwartale osiągnęły wartość 376 mld zł, co stanowi wzrost o 9,3% w porównaniu z analogicznym okresem w roku poprzednim. Jednocześnie liczba niewypłacalności polskich firm przekroczyła 5500 przypadków rocznie (upadłości i restrukturyzacje), bijąc kolejne rekordy. W tych warunkach faktoring z ubezpieczeniem staje się nie tyle opcją, ile strategicznym narzędziem ochrony płynności finansowej przedsiębiorstwa.
W tym artykule wyjaśniamy, jak działa ubezpieczenie należności faktoringowych, w jakich sytuacjach warto po nie sięgnąć, ile kosztuje, oraz czym ryzykujesz, rezygnując z ubezpieczenia.
Jak działa ubezpieczenie należności w ramach faktoringu?
Faktoring pełny z ubezpieczeniem
Faktoring pełny (nazywany również faktoringiem bez regresu) to usługa finansowa, która łączy dwa kluczowe elementy: natychmiastowe finansowanie należności oraz ochronę przed ryzykiem niewypłacalności kontrahentów. W przeciwieństwie do faktoringu niepełnego, gdzie ryzyko braku zapłaty pozostaje po stronie przedsiębiorcy, w faktoringu pełnym z ubezpieczeniem to faktor przejmuje odpowiedzialność za odzyskanie środków.
Mechanizm działania ubezpieczenia w faktoringu opiera się na zabezpieczeniu transakcji polisą ubezpieczeniową. Może ona być zawarta przez samego faktora (co jest rozwiązaniem najczęściej stosowanym) lub może pochodzić od przedsiębiorcy, który wcześniej wykupił ubezpieczenie należności handlowych.
Podmioty zaangażowane w proces
W transakcji faktoringu ubezpieczonego uczestniczą cztery strony:
Faktorant to przedsiębiorca korzystający z usługi – sprzedaje towary lub usługi z odroczonym terminem płatności, a następnie przekazuje faktury do finansowania.
- Faktor (firma faktoringowa lub bank) wypłaca zaliczkę na poczet należności i przejmuje zarządzanie wierzytelnościami.
- Odbiorca (kontrahent faktoranta) jest zobowiązany do zapłaty faktury w określonym terminie. Czasem błędnie odbiorcę nazywa się dłużnikiem – staje się on nim jednak dopiero w momencie, gdy upłynie termin płatności za fakturę, będącą przedmiotem transakcji faktoringowej.
- Ubezpieczyciel zapewnia ochronę przed niewypłacalnością dłużnika.
Różnice między faktoringiem pełnym a niepełnym
Istnieje wiele rodzajów faktoringu, a usługę tę dzielimy ze względu na różne kryteria. W kontekście zabezpieczenia dysponujemy podziałem na faktoring pełny (bez regresu) oraz faktoring niepełny (z regresem). Czym się różnią?
Według danych GUS z 2024 roku struktura rynku faktoringowego w obrocie krajowym przedstawiała się następująco: 53,4% transakcji realizowanych było w ramach faktoringu pełnego, a 24,1% w ramach faktoringu odwrotnego, z kolei faktoring niepełny (z regresem) wybierano w 20,9% przypadków. Pozostałe 1,6% transakcji realizowano z wykorzystaniem innych form finansowania należności.
Proces ubezpieczania należności w praktyce
Procedura uzyskania faktoringu ubezpieczonego przebiega etapowo. Przedsiębiorca rozpoczyna od złożenia wniosku do faktora, przedstawiając informacje o swojej firmie oraz wierzytelnościach, które planuje sfinansować. Faktor (we współpracy z ubezpieczycielem) przeprowadza analizę wiarygodności kredytowej odbiorców, na których wystawione są faktury, i ustala limity kredytowe dla każdego z nich.
Po pozytywnej weryfikacji następuje podpisanie umowy faktoringowej. Od tego momentu przedsiębiorca może przekazywać faktury do finansowania. Faktor wypłaca zaliczkę (standardowo 80-100% wartości faktury) natychmiast. Po otrzymaniu płatności od kontrahenta przelewa pozostałą część należności, pomniejszoną o prowizje i odsetki, które stanowią wynagrodzenie faktora.
W przypadku braku zapłaty przez kontrahenta rozpoczyna się procedura windykacyjna. Jeśli odzyskanie należności okaże się niemożliwe, następuje wypłata odszkodowania z polisy ubezpieczeniowej.
Kiedy faktoring z ubezpieczeniem jest szczególnie potrzebny?
Branże o podwyższonym ryzyku
Nie wszystkie sektory gospodarki są jednakowo narażone na problemy z płynnością. Dane rynkowe wskazują, że z faktoringu najczęściej korzystają firmy z sektora dystrybucji i produkcji, a także transportu, usług i budownictwa. Pod względem wartości obrotów dystrybucja i produkcja plasują się w czołówce, generując – odpowiednio – 37,6% i 36,6% obrotów (dane na III kw. 2025 r.) według Polskiego Związku Faktorów.
Transport to branża szczególnie wrażliwa na zatory płatnicze. Standardowe terminy płatności wynoszą 60 dni, a coraz częściej sięgają nawet 90 dni. Jednocześnie marża netto w tym sektorze w ostatnich latach zanotowała spory spadek (w 2023 r. było to jeszcze 5,37%, by rok później osiągnąć 3,42%), co oznacza, że nawet pojedyncza nieopłacona faktura może zachwiać stabilnością finansową przedsiębiorstw – zwłaszcza mniejszych. W całym 2024 roku zarejestrowano o 38% przypadków niewypłacalności przedsiębiorstw transportowych niż w 2023 roku. W pierwszych trzech kwartałach 2025 roku z kolei sektor transportowy odnotował wzrost niewypłacalności o 10% w stosunku do analogicznego okresu (nie dysponujemy jeszcze danymi za cały 2025 rok).
Budownictwo zmaga się z podobnymi wyzwaniami, do których dochodzą specyficzne ryzyka: kary umowne, kaucje gwarancyjne oraz niska dywersyfikacja portfela kontrahentów. W 2024 roku liczba niewypłacalności w budownictwie wzrosła o 40% w porównaniu z rokiem poprzednim, przy czym prawie 60% zgłoszeń z tego okresu dotyczyło budownictwa specjalistycznego – firm instalacyjnych, remontowych i ogólnobudowlanych.
Typowe scenariusze zastosowania
Faktoring pełny z ubezpieczeniem sprawdza się najlepiej w następujących sytuacjach:
Gdy rozpoczynasz współpracę z nowym kontrahentem – jeśli nie wiesz, jak zweryfikować wiarygodność płatniczą partnera biznesowego, faktoring pełny (ubezpieczony) to dobre rozwiązanie. Zamiast ryzykować stratę należności, przedsiębiorca może zabezpieczyć transakcję od pierwszej faktury.
- Gdy wchodzisz na rynki zagraniczne – ekspansja zawsze jest ryzykowna: istotne różnice w systemach prawnych, trudności w weryfikacji kontrahentów oraz skomplikowane procedury windykacyjne sprawiają, że ubezpieczenie faktoringu staje się niezbędne.
- Gdy współpracujesz z odbiorcami z branż o wysokim wskaźniku niewypłacalności (budownictwo, transport, przemysł drzewny i spożywczy) – działanie w tych sektorach wymaga szczególnej ostrożności. Ochrona ubezpieczeniowa pozwala utrzymać relacje handlowe bez podejmowania niepotrzebnego ryzyka.
Profile firm korzystających z faktoringu ubezpieczonego
Z danych Polskiego Związku Faktorów wynika, że w 2025 roku (w pierwszych trzech kwartałach) z usług faktoringowych skorzystało ponad 31 tysięcy przedsiębiorstw. Są to przede wszystkim firmy z sektora MŚP, choć w ostatnich latach dynamicznie rozwija się również oferta dla mikrofirm.
Typowy beneficjent faktoringu z ubezpieczeniem to przedsiębiorstwo stawiające na dynamiczny rozwój, zwiększające sprzedaż towarów lub usług, pozyskujące nowych klientów w kraju i na rynkach zagranicznych, a jednocześnie ceniące bezpieczeństwo.
Istotną zaletą tego rozwiązania jest możliwość poprawy struktury bilansu firmy poprzez wyksięgowanie należności – metoda ta, zwana „off balance", jest chętnie stosowana przez spółki giełdowe oraz podmioty z udziałowcami zagranicznymi.
Ile kosztuje faktoring ubezpieczony?
Struktura kosztów
Koszt faktoringu nie jest jednolitą opłatą, lecz składa się z kilku elementów, które różni faktorzy naliczają w odmienny sposób. Całkowity koszt finansowania faktury wynosi zazwyczaj od 1,5% do 4% jej wartości przy terminie płatności wynoszącym 30 do 60 dni.
Prowizja faktoringowa stanowi podstawowy koszt usługi. Jest naliczana jako procent wartości faktury brutto i wynosi standardowo od 0,2% do 3% miesięcznie. Jej wysokość zależy od deklarowanych obrotów, liczby kontrahentów i faktur oraz wiarygodności kredytowej stron transakcji.
Odsetki za finansowanie składają się zwykle z dwóch elementów: stawki referencyjnej (najczęściej WIBOR 1M lub 3M) oraz marży faktora. Łączna stawka może wynosić od kilku do kilkunastu procent w skali roku. Odsetki naliczane są proporcjonalnie do okresu finansowania.
Prowizja przygotowawcza to jednorazowa opłata za uruchomienie usługi, obejmująca analizę dokumentów i ocenę ryzyka. Standardowa stawka mieści się w zakresie od 0,1% do 3% wartości przyznanego limitu faktoringowego. Na rynku znajdziemy jednak także oferty, w których opłata przygotowawcza nie jest pobierana.
Składka ubezpieczeniowa (prowizja del credere) to element specyficzny dla faktoringu pełnego ubezpieczonego. Wynosi orientacyjnie od 0,1% do 1,5% wartości faktury i jest szacowana indywidualnie na podstawie oceny ryzyka poszczególnych kontrahentów.
Przykładowa kalkulacja
Załóżmy, że przedsiębiorca przekazuje do faktoringu fakturę o wartości brutto 100 000 zł z terminem płatności 30 dni. Przy założeniu, że zaliczka wynosi 85%, oprocentowanie (WIBOR + marża) to 7% rocznie, prowizja faktoringowa 1,5%, a składka ubezpieczeniowa 0,3%, koszty przedstawiają się następująco:
- Odsetki za finansowanie wynoszą: 85 000 zł × 7% × 30/365 = 489 zł.
- Prowizja faktoringowa to: 100 000 zł × 1,5% = 1 500 zł.
- Składka ubezpieczeniowa wynosi: 100 000 zł × 0,3% = 300 zł.
Łączny koszt sfinansowania faktury wynosi 2 289 zł, co stanowi 2,29% jej wartości.
Czynniki wpływające na wysokość kosztów
Wysokość prowizji i składek w przypadku faktoringu może być indywidualnie negocjowana przy każdej transakcji i zależy od wielu czynników. Istotne znaczenie ma skala obrotów – im więcej faktur przekazywanych do faktoringu, tym niższe stawki procentowe. Liczba i dywersyfikacja kontrahentów wpływa na ocenę ryzyka – większa liczba odbiorców oznacza mniejsze ryzyko koncentracji.
Branża, w której działa przedsiębiorca, również ma znaczenie. Sektory postrzegane jako ryzykowne (budownictwo, transport) mogą mieć wyższe stawki niż branże „bezpieczne" (produkcja, dystrybucja). Nie znaczy to jednak, że każda firma z branży produkcyjnej może liczyć na lepsze warunki finansowania – Historia płatnicza kontrahentów bezpośrednio wpływa na wycenę ryzyka – współpraca z dużymi, stabilnymi firmami o dobrej reputacji przekłada się na korzystniejsze warunki.
Porównanie z innymi formami zabezpieczenia
W porównaniu z samodzielnym ubezpieczeniem należności handlowych, faktoring pełny z ubezpieczeniem może być korzystniejszy dla firm, które jednocześnie potrzebują finansowania. Przedsiębiorca unika bowiem konieczności administrowania polisą, monitorowania płatności i zgłaszania szkód – te obowiązki przejmuje faktor, we współpracy z ubezpieczycielem.
Z kolei w porównaniu z kredytem obrotowym faktoring ma tę przewagę, że nie obciąża zdolności kredytowej firmy i może być uruchomiony znacznie szybciej, przy mniejszej liczbie formalności. Faktoring zapewnia też możliwość skorzystania z dodatkowych usług: zarządzania należnościami, monitoringu płatności oraz ochrony przed niewypłacalnością.
Konsekwencje braku ubezpieczenia należności
Jako że korzystanie z ubezpieczenia w kontekście faktoringu jest opcjonalne, wielu przedsiębiorców zadaje sobie pytanie, czy dodatkowe zabezpieczenie jest im w ogóle potrzebne. Dane dotyczące niewypłacalności firm w Polsce powinny jednak stanowić ważną wskazówkę. Skoro coraz więcej przedsiębiorstw ma problemy z niewypłacalnością, szansa na nawiązanie współpracy z kontrahentem, który nie będzie w stanie zapłacić w terminie także wzrasta. Jeżeli więc chcesz zapewnić swojej firmie bezpieczeństwo finansowe, poważnie rozważ skorzystanie z ubezpieczenia faktoringu.
Efekt domina w łańcuchu dostaw
Niewypłacalność jednego przedsiębiorstwa rzadko pozostaje izolowanym zdarzeniem. Eksperci zgodnie wskazują, że efekt domina w łańcuchach dostaw staje się coraz bardziej widoczny – na skutek upadłości kontrahentów szczególnie cierpią firmy budowlane, energetyczne i paliwowe. Gdy jeden z kluczowych podmiotów w łańcuchu dostaw ogłasza niewypłacalność, dochodzenie należności na drodze sądowej czy egzekucyjnej staje się niemożliwe.
Według danych Krajowego Rejestru Długów opublikowanych w 2024 roku, zaległości płatnicze 259 tysięcy polskich firm wynoszą łącznie 9,89 mld zł. Połowa przeterminowanych należności (160 tys.) przypada na jednoosobowe działalności gospodarcze, dla których średnia zaległość wynosi 34,4 tysiące złotych.
Realne przypadki strat
Historia pana Marka, właściciela małej firmy remontowo-budowlanej z Krakowa, ilustruje skalę problemu: w ciągu roku wykonał prace dla trzech generalnych wykonawców na łączną kwotę 180 tysięcy złotych. Niestety, żaden ze zleceniodawców nie zapłacił w terminie. Dwa miesiące później jeden z nich ogłosił restrukturyzację. Firma pana Marka stanęła na granicy przetrwania – zobowiązania wobec pracowników, dostawców materiałów i ZUS musiały być regulowane, podczas gdy bank odmówił kredytu ze względu na ryzykowną branżę.
To nie wyjątek, lecz codzienność tysięcy polskich przedsiębiorców. W pierwszym półroczu 2025 roku tylko 28,3% polskich firm nie miało problemów z nieuregulowanymi lub opóźnionymi płatnościami ze strony swoich kontrahentów. Dla firm działających na niskiej marży nawet pojedyncza nieopłacona faktura może oznaczać problemy z utrzymaniem płynności finansowej.
Podsumowanie
Rosnąca liczba niewypłacalności firm w Polsce sprawia, że zabezpieczenie należności staje się kluczowym elementem zarządzania finansami przedsiębiorstwa. Faktoring ubezpieczony oferuje kompleksowe rozwiązanie: natychmiastowy dostęp do kapitału obrotowego, profesjonalne zarządzanie należnościami oraz ochronę przed ryzykiem braku zapłaty.
Koszty faktoringu pełnego z ubezpieczeniem, choć wyższe niż w przypadku faktoringu niepełnego, należy rozpatrywać w kontekście potencjalnych strat wynikających z niewypłacalności kontrahenta. Dla firmy działającej na 5% marży, nieopłacona faktura na 100 000 zł oznacza konieczność wygenerowania dodatkowej sprzedaży o wartości 2 milionów złotych, aby odrobić stratę.
W warunkach niepewności gospodarczej i rosnącej liczby upadłości, ubezpieczenie należności faktoring przestaje być luksusem dla dużych korporacji, a staje się pragmatycznym narzędziem ochrony płynności finansowej dla firm każdej wielkości.
