Polska od lat umacnia swoją pozycję eksportową na arenie międzynarodowej. W 2024 roku wartość polskiego eksportu osiągnęła 380,3 mld USD. To wzrost o ponad 7% rok do roku, i o ponad 50% w stosunku do roku 2020.
Dla polskich eksporterów sukces na rynkach zagranicznych okupiony jest jednak wieloma problemami. To przede wszystkim poważne wyzwania finansowe dla firm. Do najistotniejszych i najbardziej uciążliwych należą: długie terminy płatności, ryzyko niewypłacalności zagranicznych kontrahentów oraz wahania kursowe. Rozwiązaniem wszystkich tych problemów może się okazać faktoring eksportowy – usługa finansowa, która w ostatnich latach zyskuje na popularności – podobnie jak polski eksport.
Czym jest faktoring – podstawy
Faktoring to usługa finansowa, w ramach której firma faktoringowa (faktor) wykupuje nieprzeterminowane faktury z odroczonym terminem płatności od przedsiębiorcy (faktoranta) W zamian za sprzedaż wierzytelności, przedsiębiorca otrzymuje środki finansowe, które stanowią określony procent wartości zbytych faktur – zwykle jest to około 80-90%. Gdy kontrahent ureguluje należność, faktor przekazuje pozostałą część kwoty faktorantowi, pobierając przy tym – rzecz jasna – swoją prowizję.
Największą wartością faktoringu jest natychmiastowy dostęp do gotówki bez konieczności zwiększania zadłużenia firmy. W sytuacji zagrożonej płynności finansowej, przedsiębiorca może zgłosić do finansowania kwalifikujące się faktury i otrzymać część środków w ciągu kilku lub kilkunastu godzin. Dzięki temu firmy mogą realizować swoje zadania, dokonywać potrzebnych zakupów, wypłacać wynagrodzenia w terminie itd. Co więcej, faktoring nie koliduje z kredytami ani innymi zobowiązaniami finansowymi, ponieważ dla faktora większe znaczenie ma kondycja finansowa kontrahentów przedsiębiorcy niż samego faktoranta.
W 2024 roku polski rynek faktoringu osiągnął obroty na poziomie 523,4 mld zł (według GUS), obsługując ponad 27 tysięcy firm. Najnowsze dane statystyczne, obejmujące stan po trzecim kwartale 2025 roku, mówią o obrotach w wysokości 376,7 mld zł – dane te jednak biorą pod uwagę jedynie firmy zrzeszone w Polskim Związku Faktorów.
Faktoring krok po kroku
Mechanizm działania faktoringu jest prosty – można go zawrzeć w zaledwie kilku krokach.
- Przedsiębiorca wystawia kontrahentowi fakturę z odroczonym terminem płatności, po czym przekazuje ją faktorowi do finansowania.
- Faktor natychmiast wypłaca zaliczkę, a następnie monitoruje spłatę i rozlicza transakcję.
- Przed upływem terminu płatności dłużnik (odbiorca) płaci za zamówioną usługę lub towar.
- Faktor wypłaca resztę należności faktorantowi.
Przykład:
Firma produkująca komponenty motoryzacyjne w Wielkopolsce eksportuje części do odbiorcy w Niemczech. Przedsiębiorca wystawił kontrahentowi fakturę na 100 000 EUR z terminem płatności wynoszącym 90 dni. Po kilku dniach, gdy zaszła taka potrzeba, przekazał fakturę faktorowi, ten zaś w ciągu 24 godzin wypłacił faktorantowi zaliczkę w wysokości 85 000 EUR. Po opłaceniu faktury przez niemieckiego kontrahenta eksporter otrzymał pozostałą kwotę pomniejszoną o prowizję faktora (w tym przypadku wyniosła ona 1,5%, czyli 1 500 EUR). Dzięki temu firma zyskała natychmiastowy dostęp do środków i mogła realizować kolejne zamówienia bez oczekiwania na płatność, finalnie płacąc za usługę 1 500 EUR.
Wartość faktury: 100 000 EUR
Zaliczka: 85 000 EUR
Pozostała część, wypłacona po uregulowaniu należności przez kontrahenta: 13 500 EUR (15 000 − 1 500).
Rodzaje faktoringu
Faktoring dzieli się na kilka podstawowych rodzajów – w zależności od przyjętych kryteriów:
- ze względu na zakres ryzyka dzielimy faktoring na pełny (bez regresu), niepełny (z regresem) i mieszany,
- ze względu na jawność dzielimy faktoring na jawny (otwarty) i niejawny (cichy),
- ze względu na terytorium dzielimy faktoring na krajowy i międzynarodowy – ten drugi dzieli się dalej na faktoring importowy i faktoring eksportowy,
- ze względu na zakres usług dzielimy faktoring na globalny i pojedynczy,
- ze względu na instytucję świadczącą usługę dzielimy faktoring na bankowy i pozabankowy.
Poza tym wyszczególnia się także inne rodzaje faktoringu, niekwalifikujące się do żadnej z wymienionych grup:
- faktoring wymagalnościowy,
- faktoring odwrotny,
- faktoring dyskontowy,
- faktoring zaliczkowy.
Faktoring eksportowy – definicja i specyfika
Definicja faktoringu eksportowego nie różni się bardzo od ogólnego wyjaśnienia terminu faktoring – zwraca jednak szczególną uwagę na aspekt międzynarodowy.
Faktoring eksportowy powstał z myślą o eksporterach. To przedsiębiorcy, którzy sprzedają towary lub świadczą usługi dla odbiorców zagranicznych.
Usługa ta polega na wykupie przez faktora faktur wystawionych zagranicznym kontrahentom i natychmiastowym wypłaceniu eksporterowi środków. Dzięki temu przedsiębiorca nie musi czekać, aż kontrahent zdecyduje się zapłacić – dostęp do pieniędzy uzyskuje na długo przed upływem terminu płatności.
Warto pamiętać, że faktoring eksportowy stanowi podkategorię faktoringu międzynarodowego i jest skierowany do firm, które wysyłają swoje produkty lub usługi na rynki zagraniczne. Według danych GUS, w 2024 roku faktoring zagraniczny stanowił 11,5% ogólnej wartości wykupionych wierzytelności w Polsce, a jego wartość wzrosła o 14,8% w porównaniu do roku poprzedniego – znacznie szybciej niż faktoring krajowy (wzrost o 3,6%).
Faktoring importowy
Faktoring importowy to wariant usługi skierowany do firm sprowadzających towary z zagranicy. W odróżnieniu od faktoringu eksportowego, gdzie finansowany jest sprzedawca, w faktoringu importowym to nabywca korzysta z usługi faktora.
Mechanizm polega na tym, że polski importer zawiera umowę z faktorem importowym (często działającym w kraju dostawcy), który opłaca fakturę zagranicznemu sprzedawcy w terminie. Importer zyskuje dodatkowy czas na uregulowanie zobowiązania wobec faktora, często z możliwością rozłożenia płatności na raty.
Faktoring importowy warto rozważyć, gdy firma potrzebuje szybko pozyskać towar z zagranicy, ale nie dysponuje środkami na natychmiastową płatność. Zwiększa też wiarygodność importera w oczach zagranicznych dostawców, którzy otrzymują gwarancję płatności od renomowanej instytucji finansowej.
System dwóch faktorów
Różnice między faktoringiem krajowym a eksportowym dotyczą kilku kluczowych obszarów. W przypadku transakcji międzynarodowych często stosuje się tzw. system dwóch faktorów. Faktor eksportowy wykupuje wierzytelność od polskiego eksportera i dokonuje jej cesji na faktora importowego, to jest firmy działającej w kraju kontrahenta. Taki układ zapewnia faktorantowi lepszą ochronę przed ryzykiem niewypłacalności i sprawniejszą windykację w razie problemów.
Faktoring eksportowy a bezpieczeństwo transakcji
Podobnie jak w przypadku standardowego, krajowego faktoringu, także faktoring eksportowy może występować w wariancie pełnym (bez regresu) lub niepełnym (z regresem). W wersji bez regresu faktor przejmuje ryzyko niewypłacalności zagranicznego kontrahenta, z kolei w wersji z regresem eksporter zachowuje odpowiedzialność za ewentualną niewypłacalność odbiorcy.
Co ciekawe, zgodnie z danymi PZF, obroty faktoringu eksportowego pełnego wzrosły w 2024 roku o 3%, z kolei obroty faktoringu eksportowego niepełnego spadły o 10%. To pokazuje, że przedsiębiorcy coraz częściej zwracają uwagę na zabezpieczenie transakcji zagranicznych i decydują się na ograniczanie ryzyka.
Korzyści faktoringu eksportowego
Faktoring eksportowy ma za zadanie rozwiązać konkretne problemy przedsiębiorców, którzy działają za granicą. Do najistotniejszych wyzwań, z jakimi muszą mierzyć się polscy eksporterzy, należą:
- konieczność prowadzenia biznesu w warunkach, w których normą są wyjątkowo długie terminy płatności, sięgające nawet 90-120 dni,
- ryzyko niewypłacalności zagranicznych kontrahentów (i trudności w weryfikacji ich sytuacji finansowej),
- wahania kursowe, które również mogą poważnie zaburzać płynność finansową przedsiębiorstw.
Z tego zadania faktoring wywiązuje się bardzo dobrze, oferując ponadto szereg korzyści.
Poprawa płynności finansowej to najważniejsza korzyść dla eksporterów. Zamiast czekać 60, 90 czy nawet 120 dni na przelew od zagranicznego kontrahenta, przedsiębiorca otrzymuje środki w ciągu 24-48 godzin od wystawienia faktury. Dla producenta mebli eksportującego do sieci sklepów w Holandii oznacza to możliwość terminowego regulowania zobowiązań wobec dostawców drewna i płacenia wynagrodzeń pracownikom, nawet gdy odbiorca płaci z opóźnieniem.
Zabezpieczenie przed ryzykiem niewypłacalności kontrahenta zagranicznego nabiera szczególnego znaczenia w obecnych warunkach gospodarczych. Według PZF, polscy eksporterzy coraz częściej wybierają faktoring pełny z przejęciem ryzyka. Weryfikacja zagranicznego partnera biznesowego jest trudniejsza niż w przypadku kontrahenta krajowego – faktor dysponuje odpowiednimi narzędziami i siecią partnerów do oceny wiarygodności firm zagranicznych, do których eksporter zwykle nie ma dostępu.
Możliwość oferowania dłuższych terminów płatności zwiększa konkurencyjność polskich eksporterów. Firma spożywcza eksportująca przetwory do Wielkiej Brytanii może zaoferować 60-dniowy termin płatności, wiedząc, że otrzyma środki od faktora znacznie wcześniej. To przewaga w negocjacjach z zagranicznymi sieciami handlowymi.
Oszczędność czasu na windykacji jest istotna szczególnie przy transakcjach międzynarodowych, gdzie dochodzenie należności wymaga znajomości lokalnego prawa i procedur. Faktor przejmuje monitoring płatności i kontakt z dłużnikiem, a w przypadku opóźnień może prowadzić windykację we współpracy z partnerem w kraju odbiorcy.
Ochrona przed ryzykiem kursowym – przy szybkim otrzymaniu środków przedsiębiorca nie musi obawiać się niekorzystnych zmian kursu walutowego między wystawieniem faktury a otrzymaniem płatności.
Branże, w których faktoring eksportowy jest szczególnie przydatny
Faktoring eksportowy szczególnie sprawdza się w następujących sektorach:
- Przemysł meblarski – polska branża meblarska, z eksportem wartym około 16,2 mld EUR rocznie i ponad 80% produkcji trafiającą za granicę, zmaga się z długimi terminami płatności narzucanymi najczęściej przez duże sieci handlowe.
- Branża spożywcza – eksport produktów rolno-spożywczych osiągnął w 2024 roku rekordowe 53,5 mld euro. Producenci drobiu, przetworów mięsnych i nabiału eksportujący do Niemiec, Francji czy Wielkiej Brytanii muszą akceptować terminy płatności często przekraczające 60 dni. Faktoring eksportowy pozwala zachować płynność niezbędną do zakupu surowców i utrzymania ciągłości produkcji.
- Sektor motoryzacyjny – dostawcy komponentów dla przemysłu automotive często pracują z 90-dniowymi terminami płatności. Faktoring eksportowy umożliwia finansowanie produkcji bez narażania się na zatory płatnicze, szczególnie istotne przy dużych kontraktach z zachodnimi koncernami.
- Branża transportowa – firmy przewozowe realizujące międzynarodowe zlecenia borykają się z odroczonymi płatnościami przy jednoczesnej konieczności pokrywania kosztów paliwa, opłat drogowych i wynagrodzeń kierowców. Dowiedz się więcej o faktoringu dla firm transportowych!
- Przemysł tekstylny i odzieżowy – eksporterzy odzieży do sieci handlowych w UE muszą akceptować długie terminy płatności przy jednoczesnej potrzebie finansowania zakupu materiałów i produkcji sezonowych kolekcji.
Praktyczne wskazówki dla przedsiębiorców
Oto kilka porad, które pomogą Ci w świadomym korzystaniu z faktoringu eksportowego. Przeczytaj, zanim zdecydujesz się na współpracę z faktorem!
Jak wybrać firmę faktoringową
Przy wyborze faktora dla transakcji eksportowych należy zwrócić uwagę na:
- doświadczenie w obsłudze faktoringu międzynarodowego,
- sieć partnerów zagranicznych, z którymi współpracuje,
- możliwość finansowania w różnych walutach,
- znajomość specyfiki branży.
Na co zwrócić uwagę przy podpisywaniu umowy?
Upewnij się, że znasz dokładnie warunki finansowania. Sprawdź wysokość zaliczki (standardowo 80-950% wartości faktury), rodzaj faktoringu (pełny czy niepełny), warunki przejęcia ryzyka, obsługiwane waluty i rynki, a także procedury w przypadku opóźnień płatniczych oraz klauzule dotyczące zakazu cesji.
Wymagane dokumenty
Obejmują zazwyczaj: dane rejestrowe firmy (NIP, REGON, KRS), sprawozdania finansowe, umowy z kontrahentami zagranicznymi, faktury do sfinansowania oraz dokumenty potwierdzające dostawę towaru (np. listy przewozowe CMR).
Koszty faktoringu eksportowego są zwykle wyższe niż faktoringu krajowego ze względu na dodatkowe ryzyko i koszty weryfikacji zagranicznych kontrahentów.
Prowizja faktoringowa wynosi zazwyczaj od 1% do 3% wartości faktury, do tego dochodzą odsetki (kalkulowane według stawek WIBOR lub EURIBOR powiększonych o marżę) oraz ewentualne opłaty administracyjne. Przy faktoringu pełnym doliczana jest także składka ubezpieczeniowa.
Podsumowanie
Faktoring eksportowy stanowi skuteczne narzędzie wspierające polskich eksporterów w zachowaniu płynności finansowej i minimalizacji ryzyka związanego z transakcjami międzynarodowymi. Przy dynamicznie rosnącym rynku i coraz szerszej ofercie firm faktoringowych, warto rozważyć to rozwiązanie jako element strategii finansowania działalności eksportowej. Decyzja o skorzystaniu z faktoringu eksportowego powinna uwzględniać specyfikę branży, strukturę odbiorców zagranicznych oraz indywidualną sytuację finansową przedsiębiorstwa.
