Mechanizm podzielonej płatności (MPP), znany również jako split payment, od 1 listopada 2019 roku stał się obowiązkowy dla określonych transakcji w Polsce. Ta zmiana w prawie podatkowym wywołała liczne pytania wśród przedsiębiorców korzystających z faktoringu. Jak faktoring i split payment działają w połączeniu? Czyj NIP należy podać przy płatności? Jak rozliczać faktury objęte obowiązkowym MPP? Czytaj dalej i poznaj odpowiedzi!
Czym jest split payment i kiedy obowiązuje?
Split payment to mechanizm płatności, w którym nabywca towaru lub usługi dokonuje rozdzielenia zapłaty na dwa strumienie: kwota netto trafia na zwykły rachunek rozliczeniowy sprzedawcy, natomiast kwota VAT – na specjalny rachunek VAT prowadzony przez bank automatycznie dla każdego konta firmowego.
Mechanizm podzielonej płatności został wprowadzony w Polsce jako narzędzie dobrowolne 1 lipca 2018 roku. Następnie, od 1 listopada 2019 roku split payment stał się obowiązkowy dla wybranych transakcji. Musiały one spełniać jednocześnie trzy warunki:
- wartość brutto faktury przekracza 15 000 zł,
- transakcja dotyczy czynnych podatników VAT (relacja B2B),
- co najmniej jedna pozycja na fakturze dotyczy towarów lub usług wymienionych w załączniku nr 15 do ustawy o VAT.
Jakie towary i usługi objęte są obowiązkowym MPP?
Załącznik nr 15 do ustawy o VAT zawiera wykaz około 150 towarów i usług uznanych za wrażliwe ze względu na szczególne ryzyko nadużyć podatkowych. Należą do nich między innymi:
- paliwa silnikowe – olej napędowy, benzyny, gaz LPG,
- wyroby stalowe – stal, konstrukcje stalowe, żeliwo,
- metale szlachetne – złoto, srebro, platyna,
- elektronika – komputery, telefony, tablety, telewizory, konsole do gier,
- usługi budowlane – szeroki zakres robót budowlanych i wykończeniowych,
- części samochodowe – w tym opony, części do silników,
- złom i surowce wtórne,
- węgiel i produkty węglowe.
Szczegółowy wykaz towarów i usług objętych obowiązkowym MPP znajdziesz na stronie podatki.gov.pl.
Faktoring a split payment – jak to działa w praktyce?
Wprowadzenie obowiązkowego mechanizmu podzielonej płatności – wbrew wstępnym obawom – nie wyłączyło możliwości korzystania z faktoringu. Wręcz przeciwnie – w niektórych sytuacjach – na przykład, gdy część środków przedsiębiorcy zostaje „zamrożona" na rachunku VAT, faktoring okazał się jeszcze bardziej atrakcyjnym narzędziem poprawy płynności finansowej.
Podstawowy mechanizm faktoringu przy split payment
Zanim przejdziemy do opisu, wyjaśnijmy kilka podstawowych pojęć dotyczących faktoringu, którymi będziemy się posługiwać w dalszej części artykułu.
- Faktor to instytucja świadcząca usługę faktoringu – zwykle jest to firma specjalizująca się w faktoringu lub bank.
- Faktorant to przedsiębiorca, który korzysta z faktoringu, a więc pozyskuje finansowanie dla swojej firmy. Faktorant to podmiot dostarczający towary lub sprzedający usługi i dysponujący fakturami, za które nie otrzymał jeszcze należności.
- Odbiorca to przedsiębiorca, który zakupił usługi lub towary u faktoranta, ale jeszcze nie zapłacił należności za fakturę. Często odbiorcę w kontekście faktoringu nazywa się dłużnikiem, choć jest to określenie błędne. W momencie, gdy dochodzi do cesji wierzytelności, odbiorca faktury jeszcze nie jest dłużnikiem – stanie się nim w momencie, w którym upłynie termin płatności faktury.
W przypadku faktoringu klasycznego (wierzytelnościowego) dochodzi do cesji wierzytelności z faktoranta (sprzedawcy) na faktora (firmę faktoringową). Po jej uruchomieniu to faktor staje się podmiotem uprawnionym do otrzymania płatności od odbiorcy towaru lub usługi.
Kluczowa kwestia przy połączeniu faktoringu i split payment polega na tym, że:
- Faktor wypłaca faktorantowi zaliczkę (zwykle 80-90% wartości faktury) jeszcze przed otrzymaniem płatności od dłużnika.
- 2. Odbiorca towaru lub usługi reguluje zobowiązanie na rachunek faktora.
- 3. Gdy odbiorca płaci z zastosowaniem MPP, kwota VAT trafia na rachunek VAT faktora – nie faktoranta.
Split payment faktoring – czyj NIP podać przy płatności?
To jedno z najczęściej zadawanych pytań przez przedsiębiorców. Odpowiedź wynika zarówno z przepisów prawa, jak i z objaśnień podatkowych Ministerstwa Finansów opublikowanych 23 grudnia 2019 roku.
Stanowisko Ministerstwa Finansów
Zgodnie z objaśnieniami podatkowymi MF: nabywca towarów lub usług płacący należność do faktora powinien zastosować obowiązkowy MPP, jeżeli spełnione są ustawowe przesłanki. W komunikacie przelewu należy wskazać:
- NIP dostawcy towaru lub usługodawcy (w tej roli występuje faktorant, czyli wystawca faktury),
- numer faktury, której dotyczy faktoring,
- kwotę VAT,
- kwotę brutto.
W efekcie płatność za fakturę kierowana jest na rachunek faktora, ale w polu NIP wpisujemy dane sprzedawcy widniejącego na fakturze.
Potwierdzenie w interpretacjach indywidualnych
Powyższy sposób realizacji transakcji z wykorzystaniem split payment i faktoringu został potwierdzony przez Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej w interpretacji indywidualnej nr 0114-KDIP1-1.4012.107.2020.1.KOM z 13 maja 2020 r.
Zgodnie z treścią dokumentu, dłużnik płacący do faktora jest objęty obowiązkiem MPP i powinien dokonać płatności z jego zastosowaniem, podając przy tym NIP dostawcy wskazanego na fakturze – oczywiście przy jednoczesnym spełnianiu pozostałych warunków transakcji (15 000 zł, czynni podatnicy VAT).
Odpowiedzialność solidarna faktora za VAT
Powyższe nie oznacza jednak, że w rzeczywistości niewiele się zmieniło po wejściu w życie nowych zasad. Przepisy o split payment wprowadziły istotne konsekwencje dla firm faktoringowych. Mówi o nich art. 108a ust. 5 ustawy o VAT:
Sytuacja ta nie jest, rzecz jasna, wymarzona dla faktorów. Korzystają więc z przewidzianego w ustawie (a konkretnie w art. 108a ust.6 ustawy o VAT) mechanizmu, który umożliwia zwolnienie się z odpowiedzialności solidarnej. Aby to zrobić, faktor musi przekazać otrzymaną kwotę VAT na rachunek VAT dostawcy (faktoranta) z zastosowaniem mechanizmu podzielonej płatności.
Obowiązkowy split payment a faktoring – różne scenariusze
W praktyce firmy faktoringowe wypracowały kilka różnych modeli obsługi faktur objętych MPP. Poniżej przedstawiamy najczęściej występujące scenariusze.
Scenariusz 1: Wypłata i spłata w MPP
W tym wariancie faktor wypłaca faktorantowi zaliczkę natychmiast po zawarciu umowy faktoringu. Faktor stosuje mechanizm podzielonej płatności, a więc kwotę netto wysyła na rachunek firmowy faktoranta, a kwotę VAT na jego rachunek VAT. Następnie odbiorca (dłużnik) reguluje fakturę, wpłacając środki na konto faktora – również uwzględniając MPP.
Skutki wybranego podejścia:
- faktorant od razu otrzymuje VAT na swój rachunek VAT,
- faktor jest zwolniony z odpowiedzialności solidarnej,
- rozliczenie jest przejrzyste dla wszystkich stron.
Scenariusz 2: Wypłata bez MPP, spłata w MPP
W tym scenariuszu faktor postanawia wysłać zaliczkę na konto faktoranta zwykłym przelewem (bez MPP), z kolei odbiorca faktury reguluje należność z zastosowaniem split payment.
Skutki wybranego podejścia:
- VAT z płatności dłużnika trafia na rachunek VAT faktora,
- faktor musi przekazać kwotę VAT na rachunek VAT faktoranta,
- do momentu przekazania podatku faktor ponosi odpowiedzialność solidarną.
Scenariusz 3: Faktura bez oznaczenia MPP, dłużnik płaci w MPP
Nawet gdy na fakturze nie ma adnotacji „mechanizm podzielonej płatności", odbiorca może się zdecydować na dobrowolne zastosowanie MPP. W takim przypadku faktor zwraca się do faktoranta o zwrot równowartości kwoty VAT przelewem standardowym, a następnie przekazuje otrzymany od dłużnika VAT na rachunek VAT faktoranta w split payment.
Faktoring odwrotny a split payment
W przypadku faktoringu odwrotnego (zwanego również faktoringiem zakupowym) mechanizm podzielonej płatności działa inaczej. W tym wariancie to faktor reguluje zobowiązania swojego klienta (nabywcy) wobec jego dostawców (wierzycieli).
Jeżeli faktura od dostawcy jest objęta obowiązkowym MPP, a więc spełnia warunki (wartość transakcji przekracza 15 000 zł, a towary lub usługi występują w załączniku nr 15 do ustawy o VAT), faktor ma obowiązek dokonać płatności do dostawcy z zastosowaniem mechanizmu podzielonej płatności.
Dzięki temu rozwiązaniu
- dostawca otrzymuje pełną zapłatę (netto + VAT na odpowiednich rachunkach) od razu,
- faktor unika odpowiedzialności solidarnej,
- klient (faktorant) może odraczać płatności bez naruszania przepisów o MPP.
Wpływ split payment na rynek faktoringu w Polsce
Wprowadzenie mechanizmu podzielonej płatności miało istotny wpływ na rynek faktoringu. Skutki split payment okazały się jednak nie aż tak dotkliwe, jak początkowo się obawiano. Zgodnie z danymi Polskiego Związku Faktorów, rynek faktoringu w Polsce stale rośnie.
Dane statystyczne – ciągły wzrost rynku
Rynek faktoringu w Polsce systematycznie rośnie od lat. Według danych Polskiego Związku Faktorów, liczba firm korzystających z faktoringu wzrosła w ostatnich sześciu latach o ponad 10 000 (ok. 17 000 w 2018, 27 100 w 2024 roku), z kolei obroty wzrosły niemal dwukrotnie (242,8 mld zł w 2018, 471 mld zł w 2024 roku).
Informacje te wskazują, że wprowadzenie obowiązkowego split payment nie zahamowało rozwoju faktoringu. Wręcz przeciwnie – rynek kontynuował dynamiczny wzrost, choć nie uniknął przejściowego spadku. W roku 2023 faktoring zaliczył nieznaczny spadek, by już rok później powrócić na ścieżkę wzrostu. Jedną z głównych przyczyn wyhamowania było spowolnienie gospodarcze w Polsce, drugą: sytuacja gospodarcza najistotniejszych partnerów handlowych Polski – szczególnie Niemiec.
Dlaczego faktoring zyskał na split payment?
Paradoksalnie, mechanizm podzielonej płatności mógł przyczynić się do wzrostu popularności faktoringu, choć trudno tu wskazać jasny związek przyczynowo-skutkowy. Wynika to jednak ze skutków, jakie powoduje split payment. Część środków przedsiębiorców jest bowiem “mrożona” na rachunku VAT, co sprawia, że firmy zaczęły szukać nowych sposobów na poprawę płynności finansowej. Jednym z najważniejszych jest przecież faktoring. Pozwala on na:
- uzyskanie natychmiastowego dostępu do gotówki z wystawionych faktur,
- uniknięcie przedłużającego oczekiwania na płatność od kontrahenta (nawet 60-90 dni),
- uniezależnienie się od ograniczeń związanych z rachunkiem VAT.
Branże szczególnie dotknięte zmianami
Wprowadzenie obowiązkowego MPP dotknęło kilka gałęzi gospodarki – zwłaszcza te, w których regularnie przeprowadza się transakcje opiewające na kwoty przekraczające 15 000 zł (oczywiście zakładając, że przedmiotem tych transakcji są objęte obowiązkiem MPP towary i usługi).
W kontekście branż, które szczególnie mocno odczuły wprowadzenie obowiązkowego split payment, wymienia się zwykle budownictwo oraz handel paliwami. W ich przypadku niemal wszystkie usługi znajdują się w wykazie znajdującym się w załączniku nr 15 do ustawy o VAT, a kontrakty w obu branżach bardzo często przekraczają kwotę 15 000 zł.
Podsumowanie
Faktoring i split payment mogą iść ze sobą w parze. Wymaga to jednak znajomości przepisów oraz zastosowania dobrych praktyk, które już zdążyły się wykształcić przez te kilka lat, jakie upłynęły od wprowadzenia obowiązkowego MPP. Co więcej, możliwe jest także korzystanie z faktoringu zakupowego w połączeniu ze split payment. Zmiana przepisów okazałą się więc mniej dotkliwa, niż wskazywały na to zapowiedzi – rynek się dostosował, a faktoranci chętniej niż dotychczas korzystają z usług faktoringowych.
