Utrzymanie płynności finansowej to jedno z najważniejszych wyzwań stojących przed polskimi firmami. Gdy kontrahenci spóźniają się z płatnościami, a zobowiązania rosną, przedsiębiorcy stają przed koniecznością pozyskania finansowania. Zadają więc sobie pytanie: faktoring czy kredyt – które rozwiązanie będzie lepsze? W tym kompleksowym przewodniku porównujemy oba rozwiązania, wskazując konkretne różnice, koszty oraz sytuacje, w których każde z nich sprawdzi się najlepiej.
Faktoring i kredyt – definicje i podstawowe mechanizmy
Zacznijmy od podstaw, czyli wyjaśnienia, czym są i jak działają faktoring oraz kredyt.
Czym jest faktoring?
Faktoring to usługa polegająca na wykupie przez firmę faktoringową (faktora) nieprzeterminowanych wierzytelności przedsiębiorcy (faktoranta) wynikających z faktur wystawionych kontrahentom (odbiorcom). Dzięki faktoringowi przedsiębiorca otrzymuje środki finansowe niemal natychmiast po wystawieniu faktury, zamiast czekać na termin płatności określony na dokumencie.
W faktoringu zazwyczaj biorą udział trzy podmioty:
- faktor udziela finansowania,
- faktorant korzysta z finansowania,
- odbiorca reguluje należność na konto faktora (lub faktoranta w przypadku faktoringu cichego).
Jak to działa krok po kroku?
Krok 1: przedsiębiorca wystawia fakturę z odroczonym terminem płatności (np. 60 dni).
Krok 2: faktorant przekazuje fakturę do firmy faktoringowej.
Krok 3: faktor wypłaca zaliczkę (zwykle 80-90% wartości faktury) w ciągu 24-48 godzin.
Krok 4: w terminie płatności kontrahent reguluje należność na konto faktora.
Krok 5: faktor przekazuje pozostałą część należności, pomniejszoną o prowizję, faktorantowi.
Czym jest kredyt?
Kredyt to produkt bankowy występujący w wielu wariantach, z których – dla firm – najpopularniejsze są dwa:
- kredyt obrotowy jest przeznaczony dla przedsiębiorców na finansowanie bieżącej działalności gospodarczej.
- kredyt inwestycyjny umożliwia firmom pozyskiwanie środków na inwestycje.
W ramach kredytu obrotowego bank udziela firmie określonego limitu środków, które można wykorzystać na pokrycie kosztów operacyjnych, zakup towarów, wypłatę wynagrodzeń czy regulowanie zobowiązań. Kredyt obrotowy może przyjmować różne formy:
- kredyt w rachunku bieżącym – limit dostępny na koncie firmowym,
- linia kredytowa – odnawialny limit do wielokrotnego wykorzystania,
- kredyt ratalny – jednorazowa kwota do spłaty w ratach.
Kredyt inwestycyjny z reguły wymaga przejścia przez bardziej wnikliwy proces weryfikacji. Pozwala on jednak uzyskać znacznie wyższe kwoty finansowania. Wariantem tego rozwiązania jest kredyt na inwestycje wskazane – w jego ramach przedsiębiorca zobowiązuje się wykorzystać środki z kredytu na konkretną inwestycję.
Kluczowe różnice między faktoringiem a kredytem
Najważniejsza różnica pomiędzy dwoma omawianymi metodami pozyskiwania środków dla firm dotyczy charakteru finansowania. Porównaliśmy to w poniższej tabeli:
To nie koniec różnic między faktoringiem a kredytem. Znaczenie mają także:
Przedmiot oceny
W faktoringu najistotniejsza jest wiarygodność kontrahenta (odbiorcy), a nie firmy korzystającej z usługi (faktoranta). W przypadku kredytu bank szczegółowo analizuje zdolność kredytową przedsiębiorcy, jego historię finansową i obroty, zanim zdecyduje się wydać decyzję o finansowaniu.
Zabezpieczenie
Firmy faktoringowe za wystarczające zabezpieczenie często uznają same faktury – dodatkowe zabezpieczenia majątkowe zwykle nie są wymagane, choć istnieją wyjątki od tej reguły. Banki udzielające kredytu z reguły wymagają “twardych” zabezpieczeń, takich jak hipoteka, zastaw, poręczenie lub weksel.
Elastyczność finansowania
Korzystając z faktoringu, przedsiębiorca może łatwo zwiększyć dostępny limit faktoringowy – tym łatwiej, im więcej faktur przedstawia do finansowania. W niektórych przypadkach limit faktoringowy rośnie automatycznie, wraz ze wzrostem sprzedaży. W przypadku finansowania bankowego, zazwyczaj konieczne jest uzyskanie nowej decyzji kredytowej, aby zwiększyć dostępny limit. Wiąże się to z potrzebą ponownej analizy sytuacji finansowej przedsiębiorstwa.
Porównanie kosztów
Tym, co budzi największą ciekawość przedsiębiorców, którzy zastanawiają się, czy wybrać faktoring czy kredyt, jest kwestia kosztów. Jak to wygląda w praktyce?
Struktura kosztów faktoringu
Na całkowity koszt faktoringu składają się:
- prowizja faktoringowa:
- wynosi zazwyczaj do 3% wartości finansowanej faktury,
- naliczana od wartości brutto faktury lub wypłaconej zaliczki,
- może być pobierana dziennie lub miesięcznie. - opłata przygotowawcza:
- jednorazowa, za uruchomienie usługi,
- zazwyczaj nie przekracza 1% wartości faktury,
- część faktorów rezygnuje z jej pobierania. - odsetki:
- naliczane za okres finansowania,
- liczone od kwoty wypłaconej zaliczki. - opcjonalne opłaty dodatkowe:
- prowizja za przejęcie ryzyka (jeżeli dotyczy),
- koszty windykacji, gdy wystąpi opóźnienie w spłacie,
- opłaty administracyjne.
Przykład: Pan Mateusz chce sfinansować fakturę o wartości 10 000 zł brutto. Zaliczka, jaką otrzymał od faktora, wynosi 80%, a więc tego samego dnia na konto firmowe pana Mateusza wpłynęło 8 000 zł.
Pozostałe parametry finansowania:
- odsetki: 7,2% rocznie,
- prowizja faktoringowa: 1%,
- termin finansowania: 30 dni.
Odsetki od wypłaconej zaliczki wynoszą: 8000 x 7,2% x (30/365) = 47,34 zł.
Prowizja: 10 000 zł x 1% = 100 zł.
Łączny koszt finansowania: 147,34 zł
Struktura kosztów kredytu obrotowego
Na koszt przykładowego kredytu obrotowego składają się:
- oprocentowanie:
- WIBOR,
- marża banku (zwykle do 7%).
- prowizja przygotowawcza:
- wartość między 1 a 3,5%,
- pobierana przy uruchomieniu kredytu.
- prowizja za odnowienie:
- pobierana przy kredytach odnawialnych.
- dodatkowe opłaty:
- ubezpieczenie kredytu: 1% – 2%,
- prowizja od niewykorzystanego limitu: około 2% rocznie,
- prowizja za wcześniejszą spłatę
Który sposób finansowania jest tańszy?
Odpowiedź na to pytanie nie jest jednoznaczna i zależy od wielu czynników:
Kredyt może okazać się tańszy, gdy:
- firma ma wysoką zdolność kredytową i negocjuje niską marżę,
- limit jest wykorzystywany w całości przez długi okres,
- przedsiębiorstwo potrzebuje stałego dostępu do środków.
Faktoring bywa tańszy, gdy:
- weźmiesz pod uwagę ukryte koszty kredytu (zabezpieczenia, ubezpieczenia),
- firma korzysta z finansowania regularnie,
- faktorant wykorzysta otrzymane środki, by uzyskać rabaty u dostawców za wcześniejszą płatność (nawet 5-15%),
- zaliczysz koszty faktoringu w poczet kosztów uzyskania przychodu.
Dostępność finansowania
W kontekście omawianych usług finansowych kluczowa często jest dostępność. Różnice w tym względzie są bardzo wyraźne.
Faktoring – wymagania
- Prowadzenie działalności gospodarczej – finansowanie faktoringiem często jest możliwe już od pierwszego dnia prowadzenia działalności.
- Wystawianie faktur z odroczonym terminem płatności – warunkiem jest ich niewymagalność.
- Współpraca z wiarygodnymi kontrahentami (płatnikami).
- Dokumentacja: faktury do sfinansowania, wyciągi bankowe z ustalonego okresu (najczęściej do 12 miesięcy), pliki JPK_VAT.
Czas uzyskania decyzji w przypadku faktoringu waha się od kilku do kilkudziesięciu godzin.
Kredyt – wymagania
- Prowadzenie działalności przez minimum 12 miesięcy (niektóre banki wymagają jeszcze dłuższej historii firmy).
- Pozytywna historia kredytowa wBIK.
- Zdolność kredytowa potwierdzona dokumentacją.
- Często wymagane zabezpieczenia majątkowe.
- Szczegółowa dokumentacja, w tym: KPiR lub pełne księgi obejmujące okres 12-24 miesięcy, deklaracje PIT/CIT, wyciągi z rachunku bankowego, zaświadczenia o niezaleganiu w ZUS i US, dokumenty rejestrowe, dokumentacja dot. zabezpieczeń.
Czas uzyskania decyzji w przypadku kredytuobrotowego to zwykle od kilku dni do nawet kilku tygodniu.
Faktoring a kredyt – dostępność
Wpływ wybranych typów finansowania na finanse firmy
Zarówno kredyt, jak i faktoring nie pozostają bez wpływu na kondycję finansową firmy. Sprawdź, jak różnią się pod tym względem!
Wpływ na bilans i wskaźniki finansowe
- Faktoring pełny (bez regresu):
- traktowany jako sprzedaż wierzytelności,
- wierzytelność znika z aktywów bilansu,
- poprawia wskaźniki płynności,
- skraca cykl rotacji należności,
- nie zwiększa zobowiązań.
- Faktoring niepełny (z regresem):
- traktowany jak finansowanie zewnętrzne,
- wierzytelność pozostaje w bilansie,
- zaliczka faktoringowa ujmowana jako zobowiązanie,
- podobny wpływ do kredytu, ale bez wpisu w BIK.
- Kredyt obrotowy:
- zwiększa zobowiązania w bilansie,
- pogarsza wskaźnik zadłużenia,
- widoczny w BIK jako zobowiązanie,
- ogranicza możliwość uzyskania kolejnego finansowania.
Wpływ na zdolność kredytową
- Faktoring:
- nie jest raportowany do BIK,
- nie obniża zdolności kredytowej,
- może poprawić wskaźniki finansowe (lepsza płynność finansowa),
- pozwala zachować „potencjał kredytowy" na inwestycje.
- Kredyt:
- raportowany do BIK,
- obniża zdolność kredytową,
- każde nowe zobowiązanie ogranicza możliwość uzyskania kolejnych kredytów
Aspekty prawne i regulacje
Umowa faktoringowa należy do umów nie nazwanych, co oznacza, że nie istnieją odrębne regulacje, które jej dotyczą. W jej przypadku stosuje się więc przepisy Kodeksu cywilnego, a strony mogą kształtować umowę według własnego uznania, pod warunkiem zgodności z ogólnymi przepisami prawa.
Podstawy prawne:
- Art. 353¹ Kodeksu Cywilnego – zasada swobody umów,
- Art. 509-518 Kodeksu Cywilnego – przepisy o cesji wierzytelności,
- Konwencja ottawska z 1988 r. – międzynarodowe standardy faktoringu
W przypadku kredytu sprawa wygląda zgoła inaczej. Kredyt jest ściśle uregulowany – najistotniejszym aktem, który go dotyczy, jest Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe.
Kluczowe przepisy:
- Art. 69** – definicja umowy kredytu i jej obowiązkowe elementy,
- Art. 70** – obowiązek oceny zdolności kredytowej,
- Art. 75-75c** – zasady wypowiedzenia umowy i restrukturyzacji.
Wymogi formalne umowy kredytowej:
- forma pisemna,
- określenie kwoty i waluty kredytu,
- cel kredytu,
- zasady i terminy spłaty,
- oprocentowanie i zasady jego zmiany,
- sposób zabezpieczeni
- wysokość prowizji.
Podsumowanie – kiedy wybrać faktoring, a kiedy kredyt?
Znając już dobrze różnice między faktoringiem a kredytem, możesz bardziej świadomie wybrać lepsze rozwiązanie dla Twojej firmy.
Kiedy faktoring będzie lepszym wyborem?
Wybierz faktoring przede wszystkim, jeśli regularnie wystawiasz faktury z długimi terminami płatności (30 dni i więcej). Pamiętaj, że z punktu widzenia faktora niezwykle istotna jest sytuacja finansowa Twoich kontrahentów, dlatego faktoring będzie najłatwiej dostępny, jeżeli Twoja firma współpracuje z wiarygodnymi, rzetelnymi partnerami biznesowymi. Rozważ faktoring także, jeśli Twoja firma funkcjonuje na rynku od niedawna i nie zdążyła jeszcze zbudować wiarygodnej historii kredytowej – banki raczej nie udzielą finansowania w takiej sytuacji.
Faktoring to także korzystne rozwiązanie dla firm, które notują dynamiczny wzrost i potrzebują elastycznego finansowania – z możliwością zwiększenia limitu w razie potrzeby. To wszystko przy jednoczesnym zachowaniu zdolności kredytowej. W ten sposób, nawet korzystając z faktoringu,Twoja firm nie zamknie sobie drogi do pozyskania środków z banku – na przykład na przyszłe inwestycje.
Branże, w których faktoring jest najpopularniejszy, to handel i dystrybucja, transport, spedycja i logistyka oraz budownictwo. Faktoring jednak trafia do świadomości coraz szerszego grona przedsiębiorców i zdobywa popularność we wszystkich wiodących gałęziach gospodarki.
